هادی نزولی در سیستم های صاعقه گیر ( سیستم های اکتیو الکترونیکی و یا پسیو میله ای مبتنی بر قفس فارادی) ، وظیفه انتقال جریان صاعقه ، سرج ها و اضافه ولتاژهای دریافت شده توسط صاعقه گیر را به سیستم ارت برعهده داشته و از سری صاعقه گیر شروع شده و تا ارت باکس ادامه می یابد.
بر اساس استاندارد IEC 62561 -2 ، اجرای هادی نزولی با متریالی از قبیل مس خالص ، مس قلع اندود ، آلومینیوم خالص ، مس با روکش آلیاژ آلومینیوم ، آلیاژ آلومینیوم ، فولاد با روکش گالوانیزه گرم عمیق ، مس روکش استیل و استنلس استیل مجاز است که هریک با توجه به نوع ساختار ، سطح مقطع مجاز و ابعاد توصیه شده در جدول آمده است. ( استاندارد هادی نزولی )
شرایط انتخاب هادی نزولی به متغیرهایی از قبیل شرایط آب و هوایی ، وضعیت اقتصادی پروژه و شرایط خاص بستگی دارد . در ایران با توجه به افزایش قیمت بی سابقه مس ، معمولا از متریال جایگزین مانند آلومینیوم و استیل استفاده میشود و یا در مناطق جنوبی ایران که شرایط آب و هوایی شرجی ، رطوبت و گرمای زیادی وجود دارد بدلیل اکسید شدن مس ، از استیل جهت هادی نزولی استفاده میشود و یا در پروژه های نفتی و پتروشیمی که مواد آلاینده شیمیایی و میزان خوردگی بالاست حتما می بایست از استیل استفاده شود .
حال با توجه به جدول و استاندارد ، فرض بر این است که آلومینیوم جهت هادی نزولی انتخاب گردیده . در اینصورت می بایست در صورت استفاده از تسمه آلومینیوم ، سطح مقطع آن حداقل 70 میلیمتر مربع و ضخامت 3 میلیمیتر باشد ، در صورت استفاده از راندوایر یا مفتول آلومینیوم سطح مقطع می بایست حداقل 50 میلیمتر مربع و قطر آن 8 میلیمتر باشد و یا در صورت استفاده از سیم بدون روکش افشان آلومینیوم ، سطح مقطع حداقل 50 میلیمتر مربع و قطر هر رشته 1.63 میلیمتر باشد.
در صورت استفاده از مس و یا مس قلع اندود بعنوان هادی نزولی ، تسمه مسی با سطح مقطع حداقل 50 میلیمتر مربع و ضخامت حداقل 2 میل ( در ایران از تسمه مسی 20*3 میل استفاده میشود) ، مفتول مسی سطح مقطع حداقل 50 میلیمتر و قطر 8 میلیمتر ، سیم مسی هوایی افشان با سطح مقطع 50 میلیمتر مربع و قطر هر رشته 1.7 میلیمتر ( در ایران به سیم لخت سایز 50 معروف است) مجاز می باشد. جهت استفاده از مس قلع اندود می بایست پوشش قلع الکترو نیزه و گرم عمیق با ضخامت حداقل 1 میکرومتر باشد و بیشتر ، مس قلع اندود برای مسائل زیبایی شناختی کاربرد دارد و استفاده از آن ضرورتی ندارد.
نصب هادی نزولی استاندارد دارای شرایطی است که در ذیل به شرح آن پرداخته می شود . رعایت این شرایط باعث بهترین عملکرد در انتقال جریان صاعقه به سیستم زمین میگردد و نکات ایمنی را تضمین خواهد کرد .
- هادی نزولی استاندارد نمی بایست به هیچ عنوان چند تکه و بیا مفصل زده باشد و باید از هادی با پیوستگی کامل استفاده گردد.
- هادی نزولی نباید دفرمه و پیچ و تاب خورده باشد.
- مسیر هادی نزولی می بایست از نزدیکترین و مستقیم ترین مسیر جهت اتصال به ارت انتخاب گردد.
- کل مسیر هادی نزولی می بایست با چشم قابل رویت باشد . عبور هادی نزولی از راه آب ها ، داکت های حاوی سیم کشی های برق و مخابرات و ... ممنوع است.
- در مسیر هادی نزولی از خم های با زاویه بیش از 60 درجه استفاده نگردد ( بعنوان مثال برای عبور از قرنیزهای پشت بام ، قرنیز سوراخ شده و هادی از داخل سوراخ به سمت پایین هدایت شود و از چرخاندن هادی نزولی به دور قرنیز و ایجاد خم های 90 درجه اجتناب گردد)
- ایجاد خم های بیش از 60 درجه باعث تشکیل میدان مغناطیسی بسیار قوی در محل خم شده و احتمال ایجاد جرقه و آتش سوزی و همچنین ضربات مکانیکی شدیدی را بر روی هادی نزولی را در پی خواهد داشت که این امر در بسیاری از موارد باعث کنده شدن هادی نزولی از سطح دیوار میگردد
- هادی نزولی در بر روی دیوار به ازای هر 30 تا 50 سانتیمتر می بایست با یک عدد بست مناسب مهار گردد
- استفاده از هادی نزولی روکش دار مجاز نمی باشد و حتما می بایست از هادی نزولی بدون روکش استفاده شده و با دیوار همبند و هم پتانسیل باشد . اگر جنس دیوار و نما از کامپوزیت و مواد قابل اشتعال است ، می توان از بست های مخصوص استفاده نمود تا هادی نزولی حداقل یک سانتیمتر از دیوار فاصله داشته باشد.
- جهت حفظ ایمنی در هنگام عبور هادی نزولی از کنار پنجره ها ، تراس ها و یا هر جای دیگری که دسترسی انسانی دارد می بایست یک متر فاصله ایمنی برقرار شود . بعنوان مثال از پنجره یک متر فاصله داشته باشد . در صورتی که فاصله پنجره ها از یکدیگر کمتر از یک متر بود ، محل عبور داخل لوله عایق ( لوله لرق و یا لوله پولیکا) محافظت گردد.
- جهت حفظ ایمنی ، 2 متر انتهایی هادی نزولی داخل لوله برق یا پولیکا قرار گیرد تا از تماس دست با آن جلوگیری بعمل آید.